Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!



Ewangelicyzm w Gminie Piaseczno

Rozwój Ewangelicyzm na Mazowszu już od samych początków Reformacji był utrudniony. Już w 1525 roku, a więc zaledwie parę lat po ogłoszeniu przez ks. dr Marcina Lutra słynnych 95 tez, książe mazowiecki Janusz III, wydaje dokument ?Postanowienie o zwalczaniu sekty luteran?, w którym zakazał działalności luteran na terenie Księstwa. Co ciekawe rok później, przeżywszy zaledwie 24 lata książe zmarł. Dopiero w XVIII wieku sytuacja się trochę polepszyła, Konstytucja 3-Majowa dawała co prawda swego rodzaju wolność wyznania, ale zarazem zakazywała porzucania katolicyzmu. W związku z tym na Mazowszu nie wykształcił się ludowy luteranizm, tak jak to miało miejsce na Śląsku Cieszyńskim, gdyż wzrost liczby ewangelików był spowodowany niemiecką kolonizacją.
Po utracie niepodległości, lewobrzeżne Mazowsze znalazło się w Zaborze Pruskim. Prusy jak wiadomo były krajem zdecydowanie protestanckim. Na początku XIX wieku powstały pierwsze plany kolonizacyjne. Kolonizatorzy mieli zasiedlić przejęte przez Króla Pruskiego dobra królewskie i duchowne. Pochodzili oni głównie z terenów południowozachodniej Rzeszy niemieckiej, często z rejonów objętych głodem. Nowozałożone osady koloniści nazwali: Alt Ilvesheim (ob. Stara Iwiczna, Gmina Lesznowola), Neu Ilvesheim (ob. Nowa Iwiczna, Gmina Lesznowola), Ludwigsburg (ob. Józefosław, Gmina Piaseczno) i Schwenningen (ob. Oreżna, dzielnica miasta Piaseczno). Co do nazwy kolonii Schwenningen to tłumaczono ją z początku na Świniary. Ze względu na to iż opisuję tutaj historię ewangelicyzmu w Gminie Piaseczno, skupię się na koloniach leżących w obecnych granicach administracyjnych gminy. Cała akcja kolonizacyjna odbywała się w latach 1801-1806 i została zahamowana utworzeniem Księstwa Warszawskiego. Przybysze zasiedlający kolonie Świniary i Józefosław byli ewangelikami z Wirtenbergii, były to rodziny Köhlerów, Schlenkerów i Ungerów. Z początku ewangelicy nie posiadali ani własnej szkoły, ani własnego kościoła. Nabożeństwa odprawiali Kościele Rzymskokatolickim pod wezwaniem św. Anny w Piasecznie. Dzieci kolonistów natomiast uczyły się w Piaseczyńskiej Szkole Elementarnej. Dopiero w 1843 roku koloniści wybudowali drewniany kościół w Starej Iwicznej, a 9 lat później w tej samej wsi postawili Szkołę Ewangelicką. Obecnie stojący w Starej Iwicznej Kościół murowany (obecnie Kościół Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Zesłania Ducha Świętego) został wybudowany w roku 1893 na miejscu starego, drewnianego kościoła. W latach '60 XIX wieku przeprowadzono spis wszystkich gospodarstw.
W Józefosławiu odnotowano 22 gospodarstwa, we wsi Orężno odnotowano natomiast 11 gospodarstw.
Po wybuchu I Wojny Światowej władze rosyjskie uznały ewangelików za element zagrażający obronności państwa i wysiedliła ich w głąb Rosji, skąd większość powrócili jeszcze przez 1918 rokiem. W czasie wojny lekko uszkodzony został Kościół w Starej Iwicznej , a budynek szkoły i mieszkanie nauczyciela zostały zniszczone.
W roku 1921 został przeprowadzony Spis Ludności. Wg spisu w Józefosławiu mieszkało na 153 mieszkańców 99 ewangelików, a w Orężnej na 115 osób ewangelików było 36. Z powodu braku danych ze spisu w Piasecznie, muszę posłużyć się danymi z 1918 roku, według których na 6956 mieszkańców w mieście mieszkało 182 ewangelików. Sumując to wszystko możemy założyć, że liczba ewangelików na terenie obecnej Gminy Piaseczno, na początku lat 20' XX wieku wynosiła około 300 osób.
Warto poruszyć także sprawę Józefosławia (Ludwigsburga). Na niektórych mapach w granicach obecnego sołectwa Józefosław znajdujemy dwie wsie mianowicie Krapenest z podaną obok polskojęzyczną nazwą Józefosław jak i Ludwigsburg tłumaczony na Ludwinów. I o ile tłumaczenie Ludwigsburg na Ludwinów bardziej do mnie przemawia, to nie wiem skąd wzięło się te Krapenest. Jednak w książce państwa Bagieńskich dot. historii Piaseczna pojawia się tylko Ludwigsburg->Józefosław. Jedynym źródłem w którym miejscowość ta jest wspomniana jest portal rodziny Leibbrandtów. Ze względu na to iż ?teorię Leibbrandtów? trudno potwierdzić, a także powołując się na niezaprzeczalny autorytet naukowy p. Bagieńskich, zostanę przy założeniu, że Józefosław wywodzi się z Ludwigsburga.
Oprócz podanych wyżej kolonii a więc Józefosławia i Orężnej istaniały także inne wsie w których mieszkali protestanci do ewakuacji w 1944 roku a znajdują się obecnie w Granicach Administracyjnych Gminy Piaseczno są to:
Chyliczki (Hylitz)
Julianów
Bobrowiec

Warto wspomnieć, że kiedyś granice tych wsi były inne niż obecnie. Np Julianów obejmował część obecnej dzielnicy Piaseczna ? Patronatu.
Jeżeli chodzi o julianowskich ewangelików, to znalazłem wzmiankę w Zwiastunie Ewangelicznym z 1904 roku: ?[...] Kościół w Starej Iwicznej pod Piasecznem otrzymał piękny dar od pana Schajera z Juljanowa. Dotychczas naczynia komunijne stały na ołtarzu bez przykrycia, co było bardzo niewłaściwe. Pan Schajer sprawił velum z fioletowego aksamitu i czerwonego sukna[..]?
Posługując się spisem gospodarstw z lat '60 XIX wieku można przypuścić, że pan Schajer był potomkiem kogoś z licznej rodziny Szajerów z Józefosławia. Rozbieżności w pisowni nazwisk wynikają z tego, że raz zapisywano je fonetycznie, innym razem z niemiecka.
W roku 1944 większość ewangelików została ewakuowana do Niemiec. Dziś Piaseczyńscy ewangelicy to potomkowie tych co zostali, przybyszów z Warszawy oraz tych którzy przystąpili do Kościoła w drodze konwersji. Liczba ewangelików w gminie należących do obu Parafii Ewangelicko-Augsburskich w Warszawie to kilkadziesiąt osób. Coraz większy napływ mieszkańców Warszawy sprawia, że liczba ewangelików w Gminie może się zwiększyć.

Opracował Jakub Retmaniak na podstawie:
Ewa i Włodzimierz Bagieńscy ? Szkice z dziejów miasta Piaseczna
Zwiastun Ewangeliczny ? zbiór tekstów z roku 1904
Strona internetowa rodu Leibbrandtów